Gelukkig neemt het mulchen toe in bekendheid. De standaard die jarenlang gold: een kaal en strak geharkte bodem is op z'n retour. En dat is enorm goed nieuws!
In deze blog leg ik uit wat mulch is, en waarom je het beste het hele jaar door blijft mulchen! Mulchen breng je misschien niet zo snel in verband met herfst en winter; omdat de tuin er dan misschien wat leger bij staat en de zon niet zo hard brandt dat de toplaag uitdroogt. Maar júist in deze periode is het goed om te mulchen.
Mulchen: wat is het?
Mulchen betekent niet meer dan het bedekken van de grond met organisch materiaal. Zoals het ook in de natuur gebeurt; planten, struiken en bomen laten hun bloem, blad en takken vallen. De bodem hieronder is daarom altijd bedekt met organisch materiaal. Een mooi voorbeeld hiervan is het bos; je vindt hier een fantastische laag op de bodem die van bovenaf nog duidelijke vormen heeft; je herkent blaadjes, twijgjes, takken, dennenappels, naalden, vogelveren en ander organisch materiaal. Als je een paar centimeter lager zou kunnen kijken, dan zie je dat het materiaal al aan het afbreken is. En op een gegeven moment zul je zien dat er alleen maar ‘aarde’ over is gebleven. In de permacultuur leer je dat de natuur altijd de oplossing. heeft. En deze meest natuurlijke vorm van composteren - mulchen - is echt het allerbeste voor je bodem; voor het leven dat zich hierin en hierop bevindt. Nooit meer een kale bodem dus.
De bodem en het bodemleven
Een gezonde bodem leeft. Ze herbergt een grote diversiteit aan wormen, aaltjes, mijten, springstaarten, mieren, kevers, bacteriën en schimmels. In één vierkante meter grond kunnen wel 400 regenwormen en 20 miljoen aaltjes leven. Een handje grond bevat honderden meters schimmeldraden en miljarden bacteriën van duizenden soorten.
Dit bodemleven en de gewassen die we erin uitplanten of zaaien, zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Via fotosynthese genereert een plant koolstof, die ze via haar wortels uitscheidt. Bacteriën voeden zich daarmee en zetten het om in voedingsstoffen die de plant weer kan opnemen. Schimmels vervoeren voedingsstoffen over lange afstanden en wisselen ze uit met planten op plekken die de plant zelf niet kan bereiken. Wormen beluchten de bodem en hun poep zit vol makkelijk opneembare voedingsstoffen: fosfaten, kalium, magnesium en calcium.
Eén theelepel gezonde grond bevat meer bodemleven dan het aantal bewoners van onze planeet.
Mulchen: waarom?
Zodra je gaat mulchen zul je een aantal voordelen gaan ontdekken van deze organische laag op je bodem.
- Een herfstige stortbui kan voedingsstoffen uit de grond spoelen; die wil je juist niet kwijt. Een laag mulch, die zo’n bui breekt is daarom erg nuttig tegen erosie.
- In de zomer beschermt een mulchlaag de bodem waardoor deze minder snel uitdroogt. Hier hebben je natuurlijk enorm veel baat bij, maar ook het bodemleven. Bij teveel neemt het bodemleven af, terwijl je dit bodemleven juist wilt stimuleren.
- De bodemtemperatuur schommelt in de zomer minder waardoor je planten minder last hebben van hittestress (de temperatuur van een kale bodem kan oplopen tot 50 graden!)
- Doordat het organisch materiaal in de bodem terechtkomt door onder andere het vlijtige werk van wormen, wordt de bodemstructuur verbeterd. Hierdoor is de bodem onder andere in staat om beter het water vast te houden, maar ook om te grote hoeveelheden water dan juist weer af te voeren. Een goede vochtbalans dus.
- Met een laag mulch op de grond hoef je minder te wieden en te schoffelen! Mulch op de bodem houdt namelijk onkruidgroei tegen.
- Het bodemleven voedt zich met het materiaal dat je op de bodem legt. En dit is een absolute must; je wilt vooral goed voor dit bodemleven blijven zorgen; het hele jaar door. En een gezonde en levendige bodem zorgt voor gezonde en sterke planten die beter bestand zijn tegen ziektes en plagen.
Helaas bevatten groente uit de supermarkt van reguliere teelt steeds minder voedingsstoffen door onder andere verarming van de bodem. De bodem is verarmd door onder andere gebruik van kunstmest en uitputting van de bodem door monocultuur.
Met jouw eigen moestuin bepaal je dus zelf hoe voedzaam jouw gewassen worden. Hoe vitaler jouw gewassen, hoe meer voedingsstoffen jij binnenkrijgt. En dat heeft vervolgens weer invloed op jouw vitaliteit. Een vitale bodem geeft vitale groente voor een vitale gezondheid. Het is heel eenvoudig, maar helaas zijn we hier in de reguliere landbouw ver van verwijderd geraakt. Tijd voor aktie dus!
Mulchen is onderdeel van mijn vaste tuinroutine.
Hoe mulch je?
De makkelijkste mulch is eigenlijk wat je ter plekke wiedt of wegsnoeit, fijn te knippen en daar weer terug te leggen op de bodem. Dit heet “chop and drop”. De luie tuinier in mij juicht sinds ik dit toepas. Het is eigenlijk de luie manier van composteren.Alles wat leeft of heeft geleefd kun je inzetten als mulchlaag: dit noem je organisch materiaal. Zelfs “on”kruid gebruik ik hiervoor. Wel let ik erop dat ik bloemen en zaden verwijder om uitzaaien te vermijden. Ook ‘levend’ materiaal dat weer kan wortelen zoals aardpeer(restjes) of zevenblad met wortel vermijd ik. Zelfs het kleinste aardpeerschilletje kan weer uitgroeien.
Hoe fijner het materiaal, hoe sneller het verteert. Grote plantdelen zijn dus niet ideaal voor de vertering. Houd dus altijd een snoeischaar of groot mes (voorzichtig!) bij de hand zodat je direct kunt chop & droppen.
Dikker, harder materiaal zoals takken en volgroeide palmkoolstelen kun je hakselen
Mulch werk of schep je niet door je bodem! Het bodemleven zal zelf het organisch materiaal verwerken.
Chop & Drop: een effectieve en makkelijke manier van mulchen.
Waarmee kun je mulchen?
Planten
Een favoriete mulchplant in de permacultuur is het blad van de smeerwortel. Smeerwortel bevat veel voedingsstoffen. Overal waar ik kan laat ik daarom smeerwortel groeien zodat ik veel mulchmateriaal heb. Een aantal keer per jaar kun je smeerwortel terugsnoeien en gebruiken. De plant groeit snel, waardoor je in één seizoen meerdere keren gebruik kunt maken van dit fantastische blad.
Maar verder gebruik ik al het materiaal van vaste en eenjarige planten; blad en steel, en vaak ook bloemen die niet in zaad zijn geschoten; eetbaar of niet eetbaar. Zo had ik dit jaar bijna ‘last’ van borage. Deze plant kwam werkelijk overal op. Een groot deel liet ik staan maar wat in de weg stond kreeg een functie elders.
Gras
Gemaaid gras, zonder zaad, is ideaal. Leg geen dikke lagen op je bodem maar verwerk er altijd wat ander materiaal doorheen. Anders heeft gemaaid gras de neiging om een dikke vochtige klomp te worden (dit geldt ook voor gras op de composthoop). Wij krijgen ook altijd gemaaid gras van onze buren: ideaal!
Boombladeren
Bladmulch; ik ben er fan van, maar vogels volgens mij ook. Het is zo leuk om de vogels in de herfst en winter te zien scharrelen tussen de bladeren. De daar verscholen insecten zullen daar overigens anders over denken; want daar zijn de vogels uiteraard naar op zoek!
De beste optie voor mulchen met boombladeren is om dat eerst fijn te maaien. De plantjes worden overschaduwd door grotere bladeren. De gemaaide boombladeren maken ook een compacteren mulchlaag (niet te compact) en waaien minder weg dan groot boomblad. Maar het allerbelangrijste: beschadigd blad wordt sneller verteerd door schimmels en bacteriën. En dat wil je!
Vaak wordt gezegd: niet met eikenblad mulchen (of in de composthoop verwerken); want dat verzuurt de bodem. Maar nadat (eiken)boomblad is afgebroken is dit sowieso niet meer het geval. Sowieso is het goed om te variëren, niet alleen met polycultuur maar ook wat je aan de bodem aanbiedt. Probeer dus te mulchen met zoveel mogelijk verschillende materialen.
Op de website van [de boomdokter](https://www.deboomdokter.be/blog/gazon-en-tuin/zijn-bladeren-van-de-eik-met-tannine-of-looizuur-slecht-voor-het-gazon/) lees je het volgende: "Zelfs na 100 jaar van opeengestapelde lagen eikenblad zullen ze bijna geen invloed hebben op de zuurtegraad van de grond. De gewone waarheid is dat mulch bijna nooit de PH van grond verandert, waarvan ook de mulch is gemaakt."
In de herfst en winter zet ik zoveel mogelijk blad in als mulch. Het duurt iets langer om te verteren, waardoor de winterperiode goed wordt overbrugd en de grond niet halverwege deze periode weer kaal is. Een laag van minimaal 5 centimeter is geen overbodige luxe. Na een flinke windhoos zul je misschien het blad weer even terug moeten vegen. (Hoewel het me in praktijk eigenlijk best meevalt.) Vooral als je aangrenzende tuinen van buren hebt, is het wel zo netjes dit regelmatig even te checken, want nog niet iedereen is fan van bladmulch helaas.
Materiaal van de zwarte walnoot (komt in Nederland niet veel voor) is het enige dat je niet moet gebruiken als mulch. Deze boom bevat een stof die kieming tegengaat; niet handig in een moestuin.
Houtsnippers, takjes, twijgjes
Houtsnippers zijn ideaal om je bodem langdurig mee te bedekken. Bij droge, hete zomers werkt dit ideaal vind ik. Het scheelt je liters met water; de bodem blijft veel langer vochtig. Nadeel van houtsnippers is dat je dit absoluut niet door je grond heen moet werken. Bij het verteren van houtsnippers is er stikstof nodig waardoor je planten dit niet of onvoldoende kunnen krijgen. Ga je zaaien of uitplanten; zorg dat je dan de houtsnippers goed wegschuift. Voorkom dat de houtsnippers in de bodem terechtkomen. Het verteren hiervan vraagt namelijk stikstof, wat nadelig kan uitpakken voor je gewassen.
Er wordt vaak geadviseerd niet te mulchen met houtig materiaal in de moestuin, omdat een moestuin meer gedijt in een omgeving met meer bacterien (die worden gestimuleerd door groen materiaal) en minder met schimmels (die worden gestimuleerd met houtig materiaal). De documentaire Back to Eden Gardening laat zien dat moestuinen met puur houtsnippers er jaar na jaar enorm vitaal en blakend gezond bij staan. Wij mulchen niet alleen met houtsnippers in de moestuin, maar het vormt altijd een onderdeel van onze mulchlaag. De eetbare siertuin met meer vaste planten mulchen we grotendeels met houtsnippers.
We hebben inmiddels een hakselaar gekocht die redelijk fijne houtsnippers maakt. Dat mulcht beter dan houtsnippers die worden gehakseld voor looppaden.
Haren en vacht
Raar he, maar haren (van mens of dier) bevatten best wat mineralen. Heb je een hond of kat die je regelmatig kamt? Dit hoeft dus niet meer in de kliko! Zorg er wel voor dat je huisdier niet is behandeld met een chemisch middel of een luizen- of tekenhalsband draagt. Mensenhaar kun je dus ook inzetten, maar chemisch behandeld haar (reguliere haarverf) zou ik niet aanraden. Sowieso blijf ik het een raar idee vinden, maar ik geef het toch als tip haha. Persoonlijk vind ik haren geschikter in de composthoop dan als mulch.
Schapenwol schaar ik ook onder 'haar'. Ik heb er nu een aantal keer mee gemulcht en het werkt! In tuinen met hongerige reeen en hazen schijn je hen met de geur ook op afstand te houden. Mocht je schapenhaar gebruiken; wees er dan alsjeblieft bewust van dat je dit bij iemand haalt waarvan je weet dat deze respectvol omgaat met schapen. Uitbuiting (van planeet, dier en mens) wil je voorkomen.
Groente-afval
Wat je na het wassen en snijden in de keuken van je groente niet gebruikt voor consumptie, kan ook weer als mulch worden ingezet. Denk aan zoals houtachtige delen, verdord blad, stelen, etcetera. Snijd/knip het wat fijner en leg het terug op de bodem. Gekookte groente gebruik je niet, omdat dit ratten aantrekt.
Grof compost
Compost die je uit de winkel of bij de kweker vandaan haalt is meestal zeer goed verteerd. Maar onze tuincompost laten we niet zo lang verteren, waardoor onze compost altijd nog zichtbaar organisch materiaal bevat. Deze compost bevat én veel voeding én functioneert als mulch; twee vliegen in één klap! En je hoeft iets minder lang te wachten totdat de compost volledig is verteerd; het derde voordeel.
Stro
Stro heeft niet zo zeer een voedende functie, maar beschermt je bodem wel tegen uitdrogen. Sommige mensen kiezen voor stro omdat het er iets mooier uitziet. Als je een moestuin in de achtertuin hebt of een eetbare siertuin hebt, kan dit ook een rol spelen. Ik vind het wel echt een eenzijdige mulch. Als je niets anders hebt zou ik het zeker gebruiken, maar ik ben toch voor meer diversiteit in mulch.
Verwar stro niet met hooi; hier kan enorm veel zaad uit ontkiemen, dus dit zou ik afraden.
Miscanthusmulch
Als je het belangrijk vindt dat de bodem er netjes uitziet, dan zou ik eerder kiezen voor miscanthusmulch dan voor stro. Ik heb het nu op een paar plekken gebruikt en het werkt prettig. Ik gebruikte de miscanthusmulch van Bio-Kultura.
Karton
Dit is een voorbeeld van iets wat ooit heeft geleefd en wat je misschien niet zo snel als mulch zou inzetten. In de herfst bedekken sommige moestuiniers de bedden met grote stukken karton om de hierboven genoemde heftige regenbuien te kunnen breken. Vooral als je te maken hebt met grote oppervlaktes en niet aan ander materiaal kunt komen is dit een fijne gratis, snelle optie. Als je werkt met grote stukken karton, leg dan hier en daar wat stenen, tegels of zware takken op de randen om het karton op z'n plek te houden.
Ook wordt karton vaak gebruikt bij het [aanleggen van nieuwe bedden](https://jessicakoomen.nl/duurzame-tips-voor-nieuwe-moestuinplannen/) waardoor je niet hoeft te spitten of graszoden verwijderen; juist niet. Maar lees bovenstaande blog hierover.
Let erop dat je ongebleekt karton gebruikt en dat het karton zo min mogelijk prints bevat. Verwijder verder de eventuele etiketten, stickers en het plakband.
Katoen of andere natuurlijke stoffen
Een ander bewerkt maar ooit levend product is katoen, maar ook jute, stof van bamboe, wol of hennep bijvoorbeeld. Als je de keuze hebt tussen wegdoen of inzetten in je tuin is de laatste natuurlijk een hele mooie! Per stofsoort en dikte zal het verschillen hoe lang het duurt voordat je stof is verteerd. Maar voor mulchen kun je dus ook prima je ouwe vodden inzetten.
Grote stukken stof bieden je planten ook bescherming bij vorst.
Let op dat de stof geen synthetische materialen, zoals elastine of polyester bevat. Dit verteert niet en zorgt voor plastic in je tuin. (Ik vind trouwens dat synthetische kleding sowieso verboden mag worden; het geeft microplastics in het water en in de lucht, met desastreuze gevolgen.)
Restjes katoenhaakgaren of natuurlijke knipresten van een naaiproject belanden bij mij dus wel eens in de moestuin!
Mest
Mest kan ook een vorm van mulch zijn. Zorg ten eerste dat je mulcht met verteerde/gecomposteerde mest. Verse mest is te heftig voor je planten. Daarnaast is mest dus een voedingsstof. Daar breng je niet zomaar een laag van 15 centimeter van aan. Kippenmest en varkensmest zit hoog in de stikstof. Mulch je daarmee en staan op die plek vruchtgewassen; dan krijgen ze vooral blad. Bladgroente groeit hier vanzelfsprekend dan juist goed op. Paardenmest en stalmest vermengd met stro bevat een goeie balans tussen stikstof (goed voor het blad) en koolstof (hier groeit de plant van) overigens. Maar doseer dus wel met mest als je het inzet als mulch. Ik adviseer om dat vooral in de herfst op de bodem te leggen zodat het in de winter de tijd heeft om verder te verteren.
Naast dat, moet je moet wat je planten nodig hebben is er ook zoiets als overbemesten. Je wilt geen obese planten (lees: overvoeding maakt planten absoluut niet sterker) en je wilt ook niet dat er teveel in de bodem terechtkomt aan voedingsstoffen; daar gaat het bodemleven niet goed op. En deze stoffen hebben dan ook kans in het drinkwater terecht te komen.
Het "chop and drop"-principe: wat je wiedt en snoeit direct even fijnknippen en terugleggen op de bodem.
Een grotere hoeveelheid maai je makkelijk en snel fijn met de grasmaaier.
Hoe dik is de mulchlaag?
Hopelijk is je bodem het hele jaar door bedekt met een royale laag mulch. In de herfst breng ik een laag aan van zo'n 10 centimeter. Als je net hebt gezaaid of pootgoed hebt uitgeplant, dan werkt een dikke laag misschien niet altijd. Pas de dikte van de mulchlaag hierop aan. Als je planten volgroeid zijn kun je de laag mulch altijd aanvullen.
Hier wat tips die ik in mijn tuin toepas
- Als ik ga zaaien schuif ik de mulch ruim om de zaaiplek heen weg. Pas als mijn planten groot genoeg zijn, schuif ik de mulch weer terug. Lees hier mijn uitgebreide blog over.
- Soms hark ik de mulchlaag in z’n geheel weg en bewaar of gebruik ik dit elders. Pas als mijn planten groot genoeg zijn, breng ik weer een nieuwe laag aan.
- Als ik pootgoed heb dat ik wil uitplanten, schuif ik een deel weg. Zo voorkom ik dat er mulch in het plantgat valt. Na het uitplanten schuif ik de mulch weer terug.
- Soms zijn mijn plantjes nog te klein, en dan schuif ik de mulch pas weer terug als de plant groot genoeg is.
Bij warmteminnende planten kan het sowieso verstandig zijn om de dikke laag mulch weg te harken. Hierdoor kan de bodem sneller opwarmen, wat de ontkieming van je warmteminnende planten ten goede komt. Genoeg opties dus. In de lente en zomer knip ik mijn mulchmateriaal wat fijner dan die voor de herfst en de winter. Dit doe ik om mijn planten niet teveel in de weg te zitten.
FOTO Collin maait de takken van de buddleja en wisteria fijn; in een mum van tijd omgetoverd tot mulch!
FOTO En vervolgens verspreid ik de fijngemaaide takken weer over de bakken!
Hoe kom ik aan mulchmateriaal?
Toen we in 2019 verhuisden namen we zo snel mogelijk de tuin onder handen. We hadden nog niet voldoende materiaal om alles te mulchen. Daarom mijn lijstje hoe je zelf budgetvriendelijke en makkelijk aan mulchmateriaal komt.
- Verwijder de verharding waar die niet nodig is en plant zo snel mogelijk planten en struiken aan die voor veel mulchmateriaal (biomassa) zorgen. Goede voorbeelden hiervan zijn smeerwortel bocking 14 en snelgroeiende struiken zoals wilg, vlier en hazelaar. Deze kun je stevig terugsnoeien. *)
- Kijk buiten je eigen tuinhek: hark herfstblad uit je straat, vraag je omgeving naar grasmaaisel, snoeisel en hout om te hakselen
- Vraag je lokale hovenier of je houtsnippers bij hem kunt krijgen/kopen.
- Zoek op marktplaats of plaats een zoekertje in je lokale zoekhoek op Facebook.
Als je materiaal via marktplaats of van anderen krijgt: informeer altijd wat het is, of het niet met gif is behandeld of een ziekte bevat.
*) Struiken met wintergroen en hard blad zoals sierlaurier vind ik minder geschikt omdat het zeer langzaam afbreekt.
Tip: stapel smeerwortel (of ander materiaal) op een hoop of in een teil en knip fijn met de heggenschaar. Gaat lekker snel!
Giftige bladeren en plantresten
Over giftige bladeren bestaan ook weer zoveel meningen. Blad van nachtschades is giftig, net als van ingerhoedskruid (digitalis). Er wordt gezegd dat je hier niet mee mag mulchen of composteren. Dit klopt niet. Je kunt hier prima mee mulchen. Alleen moet je zeker weten dat je niet per ongeluk digitalis meepakt als je je pluksla aan het oogsten bent. Een giftige plant zoals digitalis is dus niet slecht voor je bodem.
Schimmel en ziektes
Bij een dikke laag houtsnippers zul je zien dat er zich schimmeldraden en zelfs plakkaten vormen. Toen ik net begon met moestuinieren was ik als de dood voor schimmel. Een beschimmeld stuk komkommer ging niet eens op mijn composthoop! Inmiddels weet ik beter. Je hebt inmiddels hierboven gelezen dat schimmels juist nodig zijn in de bodem; we kunnen niet zonder deze prachtige en zeer intelligente schimmelnetwerken!
Bij fruitstruikjes en bomen raad ik wel aan om de stam vrij te houden van mulch om verkeerde schimmel te vermijden, vooral tijdens langdurig vochtige periodes.
Meeldauw is ook een vorm van schimmel. Is het blad van een plant niet meer te redden, dan knip je deze af. Wij gooien het meestal op de composthoop. Dit wordt door velen afgeraden, maar dat advies klopt niet. Meeldauw leeft alleen op levend materiaal. In de composthoop doet dit dus geen schade. Mulchen doe ik er niet mee. Tomatenblad kan op een gegeven moment worden aangetast door phytophtora (de aardappelziekte). Net als meeldauw leeft phytophtora op levend materiaal en dus niet op dood organisch materiaal. Frank Anrijs mulcht zelfs met aangetaste tomatenplantdelen!
Levende mulch
De interactie tussen organisch materiaal en bodemleven is fantastisch. En die tussen wortelstelsels en bodemleven al helemaal! Die unieke samenwerking krijg je alleen als er... een plant in de grond staat. En daarom is levende mulch ultiem. Oftewel: zoveel mogelijk de bodem van je moestuin bedekken met gewassen! Ze gaan uitdroging tegen, werken samen met het bodemleven, temperen de hitte en het zorgt in tegenstelling tot de standaard mulch voor oogst! Waar je kunt bedek je dus je bodem met levende mulch: gewassen (of vaste planten als we kijken naar de rest van de tuin. Veel bladgewassen kun je redelijk dicht op elkaar zaaien zodat ze een mooi tapijt vormen.
Maar de praktijk wijst bij mij uit dat ik niet altijd een bedekte bodem heb met levende mulch. Het is in ons klimaat een behoorlijke uitdaging om jaarrond de moestuin gevuld te houden met groente. Tussen half november en maart zie ik dat de moestuin tot ongeveer de helft gevuld is met wintergewassen. Een ook in het hoofdseizoen is de bodem niet volledig bedekt. Dat kan niet omdat na het uitplanten er ruimte over moet blijven voor het gewas om te groeien. Te dicht op elkaar uitplanten resulteert in kleine planten. Dat leerde ik jaren geleden toen ik de snijbiet meer ruimte gaf. Het blad werd 10x groter! Dicht op elkaar planten en zaaien: prima. Maar te dicht heeft geen extra oogst tot gevolg.En bij mijn veldje zomerpostelein bijvoorbeeld, is er altijd ruimte tussen te stelen. Dicht op elkaar zaaien leidt tot te klein blad,
Daarnaast heb ik niet altijd de tijd, energie of motivatie om de tuin volledig gevuld te hebben en houden. Er zijn dus altijd wel plekken in de moestuin die opgevuld kúnnen worden, maar waar ik gewoonweg niet aan toe kom.
De theorie klinkt dus prachtig. Maar mijn praktijk (en ervaring) wijst over het algemeen uit dat een volledige levende mulchlaag niet mogelijk is.
En daarom blijf ik aktief mulchen.
Ten slotte
Mulchen is dus een klusje dat bij de standaard routine van een tuinier hoort. En je tuin zal je er rijk voor belonen. Want naast alle bovengenoemde redenen heb ik er zelfs nog eentje niet genoemd. Zo kijken wij ’s winters altijd met plezier naar de vogels die van alles tussen de houtsnippers vinden en hoor ik de egel altijd lekker scharrelen tussen de mulchlaag. Zijn er direct ook weer wat slakken verdwenen. Een mulchlaag draagt dus ábsoluut bij aan een goeie ecologische balans in je tuin. De kringkoop is weer rond; gewoon door materiaal uit je eigen tuin te gebruiken. Hoera voor mulch!
Meer lezen over mulch?
Foto's: Froukje Kuiper Fotografie en Unsplash.com
