mulchen in de moestuin
Moestuin
Jessica Koomen
Moestuin
10/10/2022
9 min
0

Mulchen in ieder jaargetijde

10/10/2022
9 min
0

Mulchen is het bedekken van de bodem met organisch materiaal, zoals blad, grasmaaisel, snoeisel of houtsnippers. Een mulchlaag voedt het bodemleven, houdt vocht vast, remt onkruid en beschermt de grond tegen hitte, vorst en stortbuien. Je mulcht het hele jaar door, met per seizoen ander materiaal.

In de herfst hoor ik ‘s avonds de egel scharrelen tussen het blad op mijn bedden. In de winter zie ik de vogels tussen de houtsnippers naar insecten zoeken. Een kaal geharkte bodem vind je nergens in onze tuin! Jarenlang gold een aangeharkte bodem als netjes en overzichtelijk, en ik weet uit ervaring dat het even wennen is om de grond voortaan bedekt te houden. Maar inmiddels hoort mulchen net zo vast bij mijn tuinroutine als zaaien, oogsten en genieten.

Wat is mulchen?

In de natuur gebeurt het vanzelf. Bomen, struiken en planten laten hun blad, bloemen en takjes vallen, en de bodem eronder is altijd bedekt. Kijk maar eens in een bos. Bovenop herken je nog blaadjes, naalden, dennenappels en twijgjes. Een paar centimeter dieper is dat materiaal al aan het verteren, en nog wat dieper is er alleen donkere aarde over. Als je mulcht, doe je dat principe na in je eigen (moes)tuin: de bodem bedekken met organisch materiaal dus.

Een bedekte bodem is een levende bodem. Eén theelepel gezonde grond bevat meer bodemleven dan er mensen op aarde wonen: wormen, springstaarten, mijten, schimmels en miljarden bacteriën. Al dat leven heeft regelmatig eten nodig, en mulch is een belangrijke voorziener van dit eten.

Heb je net nieuwe bedden aangelegd en gevuld met bemeste tuinaarde? Dan doen je planten het het eerste seizoen fantastisch. Doe je daarna niets, dan merk je het seizoen erna al dat ze minder goed groeien. Met een mulchlaag houd je de bodem vruchtbaar.

Waarom mulchen in de moestuin?

  • Mulch voedt het bodemleven, en dat geeft je planten weerstand.
  • Een goede mulchlaag remt onkruid enorm. Je hoeft veel minder te wieden.
  • Een laag van zo’n 8 centimeter voorkomt dat zware of langdurige regen voedingsstoffen uit de grond spoelt.
  • In droge periodes verdampt er minder vocht uit de bodem, dus je hoeft minder vaak water te geven.
  • Een kale bodem kan in de zomer wel 50 °C worden. Mulch verkleint de kans op hittestress bij je gewassen.
  • In de winter koelt de bodem minder snel af, waardoor plantwortels minder snel bevriezen.
  • Wormen en ander bodemleven verteren de mulch, waardoor de bodemstructuur verbetert.
  • Een luchtige bodem voert overtollig water goed af, zodat plantwortels niet gaan rotten.
  • Mulch trekt insecten aan, en daarop komen vogels, egels en andere dieren af.
  • Een compacte bodem wordt losser, en daar hebben plantwortels profijt van.

bodem bedekken mulch

Waarmee kun je mulchen?

Alles wat groeit kun je in principe als mulch gebruiken. Het makkelijkst is chop and drop: wat je wiedt of snoeit knip je direct fijn en leg je terug op de plek waar het vandaan kwam. Dat houdt je tuin ook netjes. Kijk ook verder dan je eigen tuinhek: het grasmaaisel van de buren, de fijne houtsnippers van de hovenier die verderop bomen snoeit, het gevallen blad in je straat.

Wissel bruin en groen materiaal af. Bruine mulch met veel koolstof, zoals blad, takjes en houtsnippers, voedt de nuttige schimmels in de bodem. Groene mulch met veel stikstof, zoals grasmaaisel en vers plantmateriaal, voedt de bacteriën. Hoe groter de diversiteit van het mulchmateriaal, hoe groter de diversiteit in de bodem.

Dit gebruik ik:

Boomblad

Mijn favoriete mulch in het najaar. Maai het eerst fijn, want heel blad plakt samen tot een laag waar lucht en water slecht doorheen komen. Nog beter: leg het blad op je gazon en maai het samen met het gras.

Grasmaaisel

Gebruik grasmaaisel zonder zaad. Leg geen dikke laag puur gras, want dat wordt een natte en compacte klomp. Meng het met ander materiaal.

Snoeisel en takjes

Een genoeide haag snipper je even fijn door er met de grasmaaier overheen te maaien of snipper het fijn met de hakselaar.

Houtsnippers

Fijne houtsnippers zijn geschikt voor de bedden, grove houtsnippers voor de looppaden en voor borders met vooral vaste planten. In droge zomers blijft de bodem eronder veel langer vochtig. Houtsnippers die in de grond terechtkomen, nemen bij het verteren stikstof op die je planten nodig hebben. Schuif ze daarom goed opzij als je gaat zaaien of uitplanten zodat het plantgat niet gevuld wordt met vallende houtsnippers.

Gewied onkruid en uitgebloeide planten

Zolang er geen bloemen of zaad aan zitten kun je dit heel goed inzetten als mulch. Doorgeschoten rucola, waarvan het blad te scherp is geworden, gaat bij mij ook gewoon terug op de bodem: chop and drop!

Smeerwortel

Een van de beste mulchplanten die je in je tuin kunt hebben. Ik raad de Russische smeerwortel (Bocking 14) aan. De gewone smeerwortel zaait zich enthousiast uit en elk stukje wortel loopt weer uit.

Jonge compost

Compost die nog half verteerd is en herkenbare plantdelen bevat noem je jonge compost. Die voedt en bedekt tegelijk, en mijn planten doen het er altijd bijzonder goed op!

Stro, hennepstrooisel en miscanthus

Miscanthus is olifantsgras. Deze mulchsoorten geven een rustig beeld, fijn in een moestuin in de achtertuin of een eetbare siertuin. Je kunt ook een rommelig onkruid- en moestuinchop and droplaagje ermee aftoppen zodat het er netjes maar tóch gevoed uitziet. Neem geen hooi, want daar kiemt veel zaad uit is mijn ervaring.

Karton

Leg je een nieuw bed aan, dan kun je het gras bedekken met karton en daar compost op leggen. Spitten of graszoden weghalen is dan niet nodig. Gebruik ongebleekt karton met zo min mogelijk opdruk, haal plakband en stickers eraf en leg stenen of zware takken op de randen.

Helaas is hier wel een kanttekening nodig: karton bevat steeds vaker pfas. Ik ben hierdoor terughoudender geworden om karton in de tuin te recyclen.

Schapenwol

Dit kan ook een goeie mulchoptie zijn en het houdt ook vraat van konijnen of herten tegen heb ik gehoord. Helaas is veel schapenwol verontreindigd omdat schapen behandeld kunnen zijn met allerlei middelen. Check dus goed waar de schapenwol vandaan komt en wees er zeker van dat het vrij van schadelijke middelen is. Ik heb zelf gemerkt met wolmulch in onze kas dat de planten het niet goed deden. Waarschijnlijk door vervuilde wol.


mulchen met gras takken houtsnippersEen grotere hoeveelheid maai je makkelijk en snel fijn met de grasmaaier.

Dit gebruik ik niet

Planten die in zaad staan, restjes die weer kunnen wortelen (zoals aardpeer), gekookt voedsel (dat trekt ratten aan) en zaden uit de keuken.

Mulchen met mest doe ik voorzichtig. Gebruik alleen goed verteerde mest, want verse mest verbrandt je planten. Mest is vooral voeding, dus leg er geen dikke laag van. Kippen- en varkensmest bevatten veel stikstof: vruchtgewassen maken daarop vooral blad. Leg de mest in het najaar op de bedden zodat het in de winter verder kan verteren.

Mulchmateriaal telen

Plant ook bewust planten die mulch voor je leveren, zoals smeerwortel en snelgroeiende struiken. Levende planten voeden het bodemleven trouwens ook en zijn eigenlijk de beste bodembedekking die je kunt hebben. Daarom past mulchen zo goed bij polycultuur: hoe meer groente, kruiden en bloemen je in één bed combineert, hoe meer de planten zelf de grond bedekken.

Hoe dik moet een mulchlaag zijn?

Een mulchlaag moet de bodem helemaal bedekken en al het licht tegenhouden. Een dun laagje is daarvoor niet genoeg. Fijn materiaal mag dunner liggen, grof materiaal moet dikker. In het najaar leg ik zo’n 10 centimeter, in het voorjaar een dunnere laag en in de zomer zo'n 5-7 centimeter, vooral als het erg heet en droog is. Omdat ik het liefst met een mix van materialen mulch, werk ik eigenlijk altijd wel met een royale laag. Zoals Frank Anrijs het zegt: wanneer je denkt dat er voldoende ligt, leg je er nog maar een beetje bij.

Mulchen per seizoen

Wanneer je mulcht is net zo belangrijk als waarmee je mulcht.

Herfst (oktober en november)

Nu leg je de dikste laag, van zo’n 10 centimeter, met vooral bruin materiaal. Herfstblad bestaat grotendeels uit koolstof en verteert langzaam, waardoor het de bodem de hele winter beschermt tegen kou, wind en regen. Bedek je bedden, borders, potten en bakken. Ook een prima moment voor je jaarlijkse laagje compost van zo’n 2 centimeter: leg de compost op de bodem en dek die af met een laag bladmulch, zodat de voeding niet uitspoelt. Staan je bedden nog vol, wacht dan tot het vroege voorjaar.

Na een flinke storm moet je het blad soms even terugvegen. Grenst je moestuin aan de tuin van de buren, check dat dan regelmatig, want nog niet iedereen is (nog) fan van bladmulch.

Lees hier meer over mulchen met herfstblad.

Winter (december tot februari)

De mulch blijft gewoon liggen. Die houdt de bodem warmer, zodat wortels niet bevriezen. Bieten en snijbiet kunnen onder een royale laag mulch wat vorst hebben, en raapjes kun je met wat extra mulch zelfs in de winter blijven oogsten. Merels, roodborstjes en de egel zoeken tussen de bladeren en houtsnippers naar eten. Heb je in het najaar geen compost gegeven? Doe dat dan tussen half februari en begin maart en dek het af met een laagje mulch.

Voorjaar (maart tot en met juni)

Wil je zaaien, dan kan het handig zijn om de mulch die nog niet verteerd is tijdelijk weg te harken. De bodem warmt dan sneller op en er valt geen mulch in je zaaigeul. Vooral bij gewassen die van warmte houden helpt dat. Ik bewaar de weggeharkte mulch of gebruik hem ergens anders in de tuin. Ga je uitplanten, schuif de mulch dan opzij, zet je plant in de grond en schuif de mulch weer terug.

Rond mei en juni is de wintermulch grotendeels verteerd. Dan leg je een dunnere laag met vooral groen materiaal, dat snel verteert. In het voorjaar knip ik mijn mulch ook fijner dan in de herfst, zodat hij jonge plantjes niet in de weg zit. Wacht tot je zaailingen groot genoeg zijn, zodat ze niet onder de mulch verdwijnen.

Zomer (juli tot en met september)

De moestuin staat nu vol, en de gewassen bedekken zelf een groot deel van de bodem. Mulch royaal met alles wat je tuin oplevert: grasmaaisel, uitgedunde planten en wat je bij het snoeien en oogsten overhoudt. Let op bij lange droogte, want dan houdt ook mulch de bodem niet vochtig genoeg. Vanaf de lente steek ik hier en daar een bamboestokje zo’n 25 centimeter de grond in. Hoe donkerder het stokje als ik het eruit haal, hoe vochtiger de bodem.

ecologische moestuinTip: stapel smeerwortel (of ander materiaal) op een hoop of in een teil en knip fijn met de heggenschaar. Gaat lekker snel!

Misverstanden over mulchen

  • Eikenblad, dennennaalden en houtsnippers maken de grond zuur. Dat klopt niet als je ze bovenop de bodem legt en door het jaar heen afwisselt met ander materiaal. Zodra het bodemleven ze heeft verteerd, is de zuurgraad neutraal.
  • Walnootblad remt de groei. Dat geldt vooral voor de zwarte walnoot, die vooral in Amerika groeit. De gewone walnoot die wij hier kennen bevat er heel weinig van, en dat blad is prima mulch.
  • Mulch trekt slakken aan. In mijn ervaring niet. Slakken schuilen vooral op schaduwrijke, vochtige plekken. Eten ze toch van verse mulch, dan ben ik daar blij mee: een slak die mulch eet, laat je gewassen meestal met rust. Mulch trekt ook vogels en egels aan, en die eten slakken. Lees hier meer over slakken in de tuin.
  • Giftige planten horen niet in de mulch. Je kunt prima mulchen met blad van nachtschades of vingerhoedskruid. Let er alleen op dat je bij het oogsten van je pluksla geen vingerhoedskruid meeplukt.
  • Schimmel onder de mulch is slecht. Witte draden onder een laag houtsnippers horen erbij; schimmels zijn juist nodig in de bodem. Toen ik net begon, ging een beschimmeld stuk komkommer niet eens op mijn composthoop. Inmiddels weet ik beter. Blad met meeldauw of de aardappelziekte gaat bij mij wel naar de composthoop in plaats van op de bedden, al leven die schimmels alleen op levend materiaal.

Mulch werk je nooit de grond in

Mulch leg je altijd bovenop de bodem, en het bodemleven trekt het zelf naar beneden. Zo blijft de structuur van je grond heel, en daarom mulch ik al jaren no-dig, zonder te spitten. Schud bij het fijnknippen eerst de insecten uit je materiaal, en leg de rest terug, knip groot materiaal fijn. Wat je tuin oplevert, gaat zo weer naar je eigen bodem. Een prachtige kringloop in je eigen tuin!

Veelgestelde vragen

Wat is mulchen in de moestuin?

Mulchen is het bedekken van de bodem met organisch materiaal, zoals blad, grasmaaisel, snoeisel of houtsnippers. Het voedt het bodemleven, houdt vocht vast en remt onkruid.

Hoe dik moet een mulchlaag zijn?

Zo dik dat de bodem helemaal bedekt is en er geen licht meer bij komt. In het najaar is dat zo’n 10 centimeter, in het voorjaar een dunnere laag. Fijn materiaal mag dunner liggen dan grof materiaal.

Wanneer kun je het beste mulchen?

Het hele jaar door. In de herfst leg je een dikke laag bruin materiaal, in mei en juni een dunnere laag groen materiaal en in de zomer mulch je royaal met wat je tuin oplevert.

Kun je zaaien in een gemulcht bed?

Schuif de mulch eerst ruim opzij of hark hem weg, zodat de bodem opwarmt en er geen mulch in je zaaigeul valt. Leg de mulch terug zodra je zaailingen groot genoeg zijn.

Maakt eikenblad de bodem zuur?

Nee, niet als je het als mulch bovenop de bodem legt en afwisselt met ander materiaal. Zodra het bodemleven het blad heeft verteerd, is de zuurgraad neutraal.

Meer blogs

Foto's: Froukje Kuiper Fotografie

Reacties
Categorieën