composthoop koolstof stikstof
Moestuin
Jessica Koomen
Moestuin
12/03/2023
7 min
0

Compost maken: van afval naar goud

12/03/2023
7 min
0

Er bestaat enorm veel en ook enorm veel verschillende informatie over composteren. Eigenlijk is het heel eenvoudig en hoe je je niet enorm streng te houden aan de verhoudingen. Daar kun je mee spelen. Het gaat er vooral om dat je aan de slag gaat met composteren, als je dat nog niet deed!

Compost maak je in een bak van ongeveer een kubieke meter op een schaduwplek. Daarin stapel je laagjes groen en bruin tuin- en keukenafval, die je vochtig houdt en af en toe omschept. Na zes tot tien maanden heb je kruimelige compost die naar bosgrond ruikt. De bak bouw je in een middag zelf, met vier palen en planken van pallethout.

Toen wij begonnen, wisten we niets van composteren. We gooiden ons tuinafval gewoon op een hoop in een hoek. Ook dat werd uiteindelijk compost. Inmiddels weet ik dat het met een paar simpele handgrepen sneller gaat en dat je er mooiere compost van krijgt. Eén ding is niet veranderd: ik sta nog steeds regelmatig verwonderd te kijken naar al die pissebedden, wormen en kevertjes die mijn tuinafval opeten. Composteren is een beetje verslavend!

Waarom zelf compost maken?

Eigen compost is de beste voeding die je je tuin kunt geven. Je weet precies wat erin zit, en wat dit jaar in je tuin groeit, wordt volgend jaar weer voeding voor je bodem. Bij gekochte compost weet je dat niet altijd. Compost van gft-afval kan vervuild zijn met (micro)plastics, pfas en zware metalen. Veel compost uit de winkel wordt bovendien gestoomd, waardoor ook de nuttige micro-organismen doodgaan. Moet je toch compost kopen, kies dan voor biologische compost.

Als je na een periode van aanvoeren van organisch materiaal, keren en wachten dan eindelijk je eigen compost kunt gebruiken, dan geeft dan een enorm gevoel van voldoening. En ook wel een beetje van trots. Dat je zoiets waardevols kunt maken uit tuinafval blijft gewoon magisch!

Waar zet je je compostbak?

  • Kies een plek in de schaduw, zodat de hoop niet uitdroogt.
  • Zet de bak direct op de grond. Haal eventuele tegels weg, zodat wormen en ander bodemleven naar binnen kunnen kruipen.
  • Zet de bak niet naast je terras en ook niet zo dat je buren er last van hebben.
  • Reken op 1 bij 1 meter. Een bak van minstens een kubieke meter wordt warm genoeg om het afval snel af te breken. Heb je de ruimte, maak dan drie vakken naast elkaar.

Heb je een kleine tuin, dan is een gesloten compostton een goede oplossing. En heb je alleen wat keukenafval, dan past een wormenhotel beter.

Zo bouw je zelf een compostbak

Wat je nodig hebt:

  • 4 palen van onbehandeld hardhout, 1,5 meter lang
  • 12 tot 16 planken van 1 meter (pallethout is hier heel geschikt voor en krijg je vaak gratis)
  • een schroefmachine en schroeven
  • een waterpas en een schop
  • eventueel een deurtje met scharnieren en een deksel

Stappenplan:

  1. Zet op de grond een vierkant uit van 1 bij 1 meter.
  2. Graaf op elke hoek een gat van ongeveer 50 centimeter diep. Zet de palen erin en controleer met de waterpas of ze recht staan. Vul de gaten met aarde en stamp die goed aan. Er blijft een meter paal boven de grond.
  3. Schroef de planken horizontaal aan de buitenkant van de twee achterste palen. Laat tussen de planken 2 tot 3 centimeter ruimte, zodat er lucht bij de hoop kan.
  4. Doe hetzelfde aan beide zijkanten.
  5. Laat de voorkant open, dan kun je er makkelijk bij. Of maak er een deurtje in.
  6. Wil je de hoop beschermen tegen regen en dieren, leg er dan een deksel op. (wij schroefden een afgedankte tuindeur vast)

Klaar. Bouw je later een tweede en een derde vak, dan kun je bij het keren de compost gewoon van het ene vak naar het andere scheppen.

composthoop maken

Wat mag er op de composthoop?

Op een composthoop gaat een mix van groen en bruin materiaal. Groen materiaal is vers en nat en bevat veel stikstof. Bruin materiaal is droog en houtig en bevat veel koolstof.

  • Groen: vers gemaaid gras, groente- en fruitresten, koffiedik, kippenmest, groene plantdelen en verkruimelde eierschalen.
  • Bruin: dorre bladeren, takken, houtsnippers, zaagsel, snippers karton en ongeverfd katoen of wol.
  • Paardenmest met stro bevat al van nature een mix van groen en bruin. Ook mest, stro en zaagsel uit het hok van konijnen en cavia’s mag erop.

Wat er niet op mag:

  • kaas, vet, olie, vlees en gekookt, gebakken of gezouten eten (dat trekt ratten aan)
  • poep van honden en katten, want de hoop wordt niet heet genoeg om ziekteverwekkers te doden
  • mest van dieren die net ontwormd zijn, want dat is schadelijk voor compostwormen
  • geïmpregneerd hout en biologisch afbreekbaar plastic

Hoeveel groen en hoeveel bruin?

Als je gaat zoeken, vind je overal andere verhoudingen. In Thuis in de moestuin schrijf ik twee delen groen op één deel bruin. Elders lees je half om half, en wie het precies wil weten, gaat rekenen met koolstof-stikstofverhoudingen van 25:1 of 30:1. Na al die jaren composteren vind ik de exacte verhouding eigenlijk niet zo belangrijk.

Zolang je groen en bruin materiaal mengt, wordt een composthoop altijd compost; met de verkeerde verhouding duurt het alleen wat langer.

Je hoop laat je vanzelf zien wat hij nodig heeft:

  • Stinkt de hoop of is hij nat en slijmerig? Dan zit er te veel groen in. Doe er bruin materiaal bij.
  • Is de hoop droog en gebeurt er weinig? Dan zit er te veel bruin in. Doe er groen materiaal of water bij.

Zo bouw je je composthoop op

  1. Maak alles klein. Hoe kleiner het materiaal, hoe sneller het composteert. Een kleine hoeveelheid groen doe je in een emmer en knip je fijn met de heggenschaar. Bij een grote hoeveelheid groen of blad spreid je alles uit op het gras en maai je er met de grasmaaier overheen. Takken haksel je met een versnipperaar./hakselaar
  2. Bekleed de zijkanten van de bak met ongebleekt karton. Zo blijven vocht en warmte in de hoop.
  3. Officieel begin onderin met een laag grof bruin materiaal, zoals takjes en bladeren. Daardoor kan er lucht onder de hoop komen. In de praktijk zie ik dat het ook werkt als je groen materiaal op de bodem legt.
  4. Volgens de lasagnemethode leg je om en om een laagje groen en een laagje bruin van 5 tot 10 centimeter. Maar in praktijk is dat niet altijd haalbaar.; je hebt bijna nooit alles tegelijk in de goede hoeveelheden liggen. Je vult de bak gewoon aan wanneer je materiaal hebt en houd de verhouding een beetje in de gaten.
  5. Bij langdurige droogte kun je de hoop nat maken; de hoop moet vochtig zijn, maar niet drijfnat.
  6. Strooi eventueel af en toe een handje lavagranulaat (lavameel is zeer schadelijk voor het exoskelet van insecten!) tussen de lagen. Daar worden de micro-organismen actiever van.

Zo onderhoud je je composthoop

Keer de hoop. Het bodemleven dat je afval opeet, heeft zuurstof nodig. Keer de hoop daarom het liefst elke 4 tot 6 weken. De eerlijkheid gebiedt wel te zeggen dat wij het soms pas weer na 3 maanden doen... Geen stress dus! Het duurt dan langer, maar binnen een jaar heb je toch prachtige compost!

Heb je 1 compostbak? Schep de compost met een riek op een zeil. Schep alles daarna zo terug dat wat bovenop lag nu onderop komt, en wat aan de buitenkant zat in het midden. Schud de compost tijdens het scheppen goed los, zodat klonten uit elkaar vallen. Heb je drie vakken, dan schep je de hoop gewoon over naar het volgende vak. Komt er damp van de hoop af? Dat betekent dat de hoop hard aan het werk is.

Doe de knijptest. Knijp een handvol compost samen. Plakt het aan elkaar zonder dat er water uitloopt, dan is het goed. Valt het uit elkaar, geef dan water. Loopt er water uit, doe er dan bruin materiaal bij.

Dek de hoop af als het lang regent, anders wordt hij te nat en gaat hij stinken.

compostbakken pallets

Wanneer is je compost klaar?

Meestal duurt het 6 tot 10 maanden. Je kunt de compost in elke fase gebruiken:

  • Jonge compost is half verteerd en je ziet er nog stukjes plant in. Die gebruik ik als mulch op mijn bedden, en daar doen mijn planten het altijd bijzonder goed op.
  • Rijpe compost is fijn en kruimelig en ruikt naar bosgrond. Dit is je voeding voor de hele tuin. Gezeefd is het ook de allerbeste potgrond en zaaigrond.
  • Laat je de hoop een jaar of langer liggen, dan wordt het compostaarde. Je grond wordt kruimeliger, hij houdt water en voeding beter vast, en wat er aan voeding in zit, komt langzaam vrij.

Tot slot

Composteren is dus echt niet moeilijk! Begin gewoon met een hoek, vier palen en een emmer keukenafval. Wat je hoop nodig heeft, leer je vanzelf door te kijken, te ruiken en te knijpen. En ik weet bijna zeker dat jij ook het verslavende effect van zelf composteren zult gaan ervaren! Wil je meer uit je moestuin en tuin halen? Bestel dan Thuis in de moestuin en maak een eetbare oase van jouw tuin aan huis!


Veelgestelde vragen

Hoe begin je met compost maken?

Zet een bak van ongeveer 1 bij 1 meter op een schaduwplek, direct op de grond. Stapel er laagjes groen en bruin tuin- en keukenafval in en maak elke laag nat. Keer de hoop elke 4 tot 6 weken.

Hoe lang duurt het voordat compost klaar is?

Meestal 6 tot 10 maanden. Keer je de hoop minder vaak, dan duurt het langer, maar binnen een jaar heb je altijd bruikbare compost.

Wat is de juiste verhouding groen en bruin materiaal in de composthoop?

Boeken en websites geven allemaal een andere verhouding, van twee delen groen op één deel bruin tot half om half. Zolang je allebei mengt, wordt het compost. Stinkt de hoop, doe er dan bruin bij; is hij droog, doe er dan groen of water bij.

Hoe groot moet een compostbak zijn?

Minstens een kubieke meter: 1 meter breed, diep en hoog. Dan wordt de hoop warm genoeg om het afval snel af te breken.

Waarom stinkt mijn composthoop?

Er zit te veel groen materiaal in of de hoop is te nat, waardoor er geen zuurstof meer bij kan. Doe er droog bruin materiaal bij, keer de hoop en dek hem af als het lang regent.

Reacties
Categorieën