Eetbare terrasborder maken: polycultuur met vaste planten en eenjarigen

Op ons terras stond een verhoogde houten bak met vooral vaste eetbare planten. Het hout was verrot en daarnaast vond ik de saaie, hoekige vorm totaal niet meer passen bij ons sierlijke terras. We verzamelden steentjes op marktplaats en bouwden een verhoogde bak. Hierdoor kan ik met chronische rugklachten toch prettig blijven tuinieren en het geeft het terras ook een leuke gelaagdheid. De steentjes waren te klein om los te stapelen, dus we zetten ze deels vast met cement. Maar we lieten ook kieren open voor schuilplaatsen voor tuindiertjes en er komen vetplantjes in. Het terras kreeg echt direct een compleet andere uitstraling; gezellig en sierlijk door de organische vorm!

Vaste planten

Voor een eetbare tuin die er jaarrond mooi uitziet zijn vaste kruidenplanten een must! Een aantal ervan zijn ook wintergroen: ze behouden dus hun blad. Dat geeft je wintertuin een fijne structuur én ook nog wat verse oogst in de winter!

Ik doe dit jaar een experiment. Voor de moestuinchallenge van Groei & Bloei en Bio-Kultura vul ik deze nieuwe verhoogde terrasbak niet alleen met vaste kruidenplanten en bloemrijke planten: de overgebleven ruimte vul ik met één- en tweejarige gewassen!

 Deze vaste kruidenplanten stonden er al in:

1. Bergsteentijm – een enórme bijenmagneet!
2. Salie – kan redelijk winterhard zijn en bloeit prachtig. Vaak ook wintergroen
3. Colakruid – zeer aromatisch. Handig om je huid ’s avonds met wat loof in te smeren tegen muggen. En de sterke geur leidt ook plaagdieren zoals koolwitje af.
4. Rozemarijn – die snoeide ik zodat er een stam ontstond. Hierdoor kunnen er weer allerlei planten onder groeien. Wintergroen
5. Tijm – een leuke bodembedekker die ook prachtig bloeit. Wintergroen
6. Oregano – ook weer zo’n fijn keukenkruid én uitbundige bloeier.
7. Lavas – lekker hoog voor meer structuur en je saus en soep kan niet zonder!
8. Bergamot – wordt lekker hoog, bloeit prachtig en trekt veel bijen aan.
9. Aardbei – want je tuin kan niet zonder aardbeien.
10. Chinese bieslook – vaste plant maar niet wintergroen. Komt als een van de eerste planten weer op in het vroege voorjaar. Mooie witte bloemen in bolvorm.
11. Bieslook – kun je overal tussen prikken vanwege z’n ranke groei.

Polycultuur Mozaïekmethode: eikenbladsla, multisown bietjes, peper en palmkool. 

Mozaïekmethode

Ik werk volgens mijn Mozaïekmethode: een inzichtelijk en praktisch systeem waarmee ik polycultuur toepas. In de moestuin pas ik dat toe met voornamelijk een- en tweejarige gewassen. Polycultuur betekent dat je gewasgroepen juist met elkaar combineert, en niet isoleert zoals bij wisselteelt. Je combineert op basis van gewasbreedte, hoogte en het wortelstelsel. Ik ontwikkelde hieruit mijn eigen Mozaïekmethode. Ik wil namelijk én zoveel mogelijk uit eigen tuin kunnen eten. Ik ga dus voor jaarrond kunnen oogsten! Maar we hebben onze moestuin aan huis en ik vind een mooi uitzicht net zo belangrijk! Geen saaie rijtjes meer, maar een eetbare tuin met een hoge sierlijkheidsfactor.

Dit zijn de uitgangspunten van de Mozaïekmethode:

• Hoogte optimaal benutten
• Zoveel mogelijk kleurvarianten van groene gewassen gebruiken
• Kruiden en bloemen voor natuurlijke gewasbescherming en schoonheid.
• Lege plekken blijven vullen
• Makkelijk toepasbare modellen voor veel overzicht

En zo hoef je dus nooit uit te kijken op saaie rijtjes. Je raakt nooit uitgekeken en uitgegeten van een tuin die je met de Mozaïekmethode inricht!

Stappenplan

Het plan dat ik hier met je deel vormt een uitzondering op de standaard moestuinplannen die ik voor de moestuin maak. Ik werk in de moestuin met o.a. de driehoekmozaiek. En in de moestuin werk ik altijd met één- en tweejarige gewassen. In deze terrasbak vormen juist de vaste kruidenplanten de basis en werk ik niet met een vast model zoals ik in Thuis in de moestuin laat zien. Ik ben met dit experiment 'vleksgewijs' een plan gaan samenstellen. Dit is het stappenplan dat ik heb toegepast:

Stap 1: vaste planten

Ik bracht de vaste planten in kaart. De meeste kruiden gedijen in een wat armere bodem. Toen ik ze jaren geleden hier plaatste mengde ik de tuinaarde daarom met een goeie schep zand. Dit verbetert de drainage en verschraalt de bodem. De eenjarige gewassen die juist meer voeding nodig hebben (zoals courgette, tomaat en pompoen) krijgen juist een royale schep compost in het plantgat. En zo groeien er al jaren pompoenen in deze terrasbak naast notabene de rozemarijn! In theorie zou dat niet kunnen  maar de praktijk wijst anders uit! (En dat is ook juist zo leuk aan moestuinieren.)

Stap 2: hoge gewassen

In de Mozaïekmethode vormen de hoge gewassen altijd het uitgangspunt. In deze bak:

1. Courgette
2. Tomaat
3. Pompoen
4. Paarse palmkool
5. Broccoli summer sprouting

Courgette groeit normaal over de grond maar ik bind courgette altijd op. Ik gebruik hier geen klimcourgette voor, want die wordt erg lang. Ik kies meestal voor de gele courgette: ik vind ‘m een hoge sierbaarheidsfactor hebben in de tuin! Bekijk hier hoe je courgette opbindt.

Tomaat krijgt een bamboestok zodat ik de plant regelmatig met een touwtje kan vastbinden. Voor de buitenteelt kies je het beste voor kerstomaat of vroege trostomaten.

Pompoen is normaal ook een gewas dat je over de grond laat groeien. Om ruimte te besparen én om de tuin meer gelaagdheid te geven laat ik de pompoen langs de schutting groeien. De tweede pompoen leid ik omhoog via de pergola. Lees hier hoe je dat aanpakt.

Paarse palmkool ziet er prachtig uit! De paarse stelen zijn enorm decoratief en je kunt er maandenlang van oogsten. In de lente, het jaar erop, zal de palmkool gaan bloeien. Voeding voor de bijen en je kunt de bloemscheuten ook wokken bijvoorbeeld.

Broccoli summer sprouting ziet er prachtig uit met z’n paarse broccolischeuten. De wintervariant ken ik al, maar deze zomervariant heb ik dit jaar voor het eerst.

Experiment in experiment: de paarse summer sprouting broccoli heb ik tussen de uitgebloeide narcissen gezet. Kun jij 'm vinden? :-)

Stap 3: bloemen en kruiden

Bloemen en kruiden hebben verschillende functies: ze trekken bestuivers aan, beschermen met hun geur en kleur en vaak ook met hun wortels in de grond de planten tegen ziektes en plagen. Het geeft de eetbare (moes)tuin ook een gelaagder en interessant beeld. Je hoeft geen bloemen meer te kopen in de winkel en veel nuttige bloemen in mijn tuin zijn ook nog eens eetbaar of hebben een medicinale functie.

De nuttige bloemen die ik standaard inzet zijn:

1. Afrikaantjes. Wilde afrikaantjes plaats ik standaard bij koolgewassen. Deze openbloemige variant is beter bereikbaar voor bijen. Snoei ‘m vooral bij als ‘ie andere gewassen dreigt weg te drukken.
2. Goudsbloem. Ook een goede natuurlijke gewasbeschermer en ongelofelijk mooi en robuust. Snoei deze net als de wilde afrikaantjes terug als ‘ie te groot wordt.
3. Oost-Indische kers staat normaal ook altijd in mijn moestuinplan, maar die heb ik niet in dit plan opgenomen.
4. Borage komt her en der op en die laat ik staan waar die niet in de weg staat (het wordt een enorme plant namelijk!).
5. Peterselie
6. Bieslook
7. Basilicum
8. Tijm

Stap 4: lage gewassen

En hier komt polycultuur echt tot uiting! Onder de hoge gewassen plaats ik lage en middelhoge gewasgroepen. Ik kies dan voor gewassen uit een andere gewasgroep.

Rondom de opgebonden courgette:

1. Regenboogsnijbiet. Ik probeer zon’ 15-20 cm plantafstand aan te houden zodat de plant lekker grote bladeren kan vormen. De verschillende kleuren bladstengels zijn prachtig om te zien.
2. Sla. Ik kies voor verschillende structuren en kleuren: eikenbladsla en bruinrode bindsla. Dat geeft een levendig beeld én slakken komen iets minder snel af op andere kleuren en structuren.
3. Paksoi. Deze paarse paksoi blijft redelijk compact en heeft ook weer een prachtige kleur.
4. Bladmosterd pink lettucy groeit lekker snel. Als de bergsteentijm en salie beginnen te groeien is het tijd om de pink lettucy te oogsten en volgt dat elkaar slim op. Dat kun je ook doen met rucola bijvoorbeeld.
5. Platte peterselie blijft redelijk rank en houd ik in toom door er regelmatig van te oogsten.

 Kortom: vruchtgewas uit de komkommerfamilie gecombineerd met bladgroente, koolgewas, kruiden en bloemen. 

Rondom de kerstomaat:

1. Witte lupine. Een zeer eiwitrijk boontje met een schattige vorm en makkelijke groei.
2. Regenboogsnijbiet.
3. Hertshoornweegbree. Groeit lekker rank en is niet gevoelig voor hitte.
4. Rucola. Groeit lekker snel en heb ik geoogst zodat de eikenbladsla ook z’n ruimte kan innemen.
5. Meisjesogen. Gewoon een prachtige plant om te zien en bijen zijn er dol op.
6. Paarse koolrabi. Een makkelijke groeier met een prachtig uiterlijk.

Kortom: vruchtgewas uit de nachtschadefamilie gecombineerd met bladgroente en koolgewas. 

Rondom de pompoen

1. Bindsla.
2. Paarse struiksperziebonen (stambonen). Bloeit met met mooie paarse bloemetjes en hangt over de rand heen als ‘ie groeit. De sla erachter is dan al geoogst.

Kortom: vruchtgewas uit de komkommerfamilie gecombineerd met bladgewas en peulgewas.

Rondom de paarse palmkool

1. Struiktomaat die over de rand heen gaat hangen
2. Rode peper; rank genoeg om er 3 naast elkaar te plaatsen en toch voldoende zon krijgen
3. Multisown bieten; de grootste biet oogst ik en de rest van het kluitje laat ik zitten.
4. Eikenbladsla

 Kortom: koolgewas gecombineerd met vruchtgewassen, wortelgewas en bladgewas. 

Rondom de summer sprouting broccoli

1. Eikenblad sla en bindsla
2. Peper

Kortom: Koolgewas gecombineerd met bladgewas en vruchtgewas 

Rondom de 2^e pompoen

1. Radijsjes
2. Rucola

 Kortom: vruchtgewas uit de komkommerfamilie gecombineerd met bladgewas en wortelgewas. 

Eikenbladsla en bindsla gebruik ik als pluksla zodat de plant lang kan blijven staan. Dit kun je met elke kropsla toepassen.

Miscanthusmulch: bodemleven, minder verdamping en decoratief.

Stap 5: mulchen

Mulchen betekent dat je de bodem bedekt met fijngeknipt organisch materiaal. Dat kan van alles zijn en dat lees je hier. LINK Mulch zorgt ervoor dat je minder vaak water hoeft te geven, het remt onkruidgroei en het stimuleert het bodemleven. Ik gebruik hier de miscanthusmulch van Bio-Kultura. Zo’n laag organisch materiaal maakt het echt af! Handig én decoratief!

Verhoogde bak of volle grond?

Het is natuurlijk geen must om een verhoogde bak aan te leggen zoals wij deden. Je kunt dit net zo goed in vollegrond doen. Zorg wel dat de bodem de planten kan voorzien in wat ze nodig hebben. Lees hier wat de voordelen en nadelen van bakken en vollegrond zijn.

Moestuinchallenge!

De oogst van deze bak verwerk ik in de lunch voor de moestuinchallenge: kweek, oogst en trakteer iemand op een lunch. Doel? Iedereen besmetten met het moestuinvirus! Want zelfs met 1 bak of border kun je al ongelofelijk veel doen. De winnaar van de challenge wint een VIPlunch bij Groei & Bloei. Dus meld je hier aan en deel je vorderingen op instagram met #trakteereenlunch. Tag me vooral als je bezig gaat met jouw polycultuurplan!

Conclusie

Het was iets meer puzzelen om deze bak, gevuld met vaste kruidenplanten, te vullen met een leuk polycultuurplan. Maar ik hoop dat je ziet dat het absoluut mogelijk is om een prachtige eetbare bak te maken op je terras. Je hoeft je moestuin dus niet weg te drukken in een hoek in je achtertuin!

Je hoeft het plan niet zo intensief beplant uit te voeren als in dit voorbeeld. Begin gewoon eens met het combineren van 3 gewasgroepen. Bladgroenten zijn daarin heel makkelijk te verwerken. Die passen altijd wel onder een hoog gewas zoals tomaat of opgebonden courgette. Wat struikboontjes erbij en je hebt al een prachtig moestuinmozaïek polycultuur!

Wil je meer weten over hoe je iedere vierkante meter van je tuin omtovert tot een eetbare oase? Wil je leren hoe je polycultuur toepast en de modellen van de Mozaïekmethode snappen? Bestel dan mijn moestuinboek Thuis in de moestuin bombol informatie!

Wil je weten hoe dit hele seizoen verloopt in de nieuwe terrasbak en welke gewassen er opvolgen? Volg me dan op instagram of facebook!

Kijk hier om te zien hoe we de verhoogde terrasbak bouwden